Zraszacze wynurzalne: rodzaje i dobór
System nawadniania wynurzalnego opiera się na zraszaczach chowanych w ziemi: statycznych (sprej) na małe trawniki i rotacyjnych (rotor) na większe powierzchnie. O doborze decydują zasięg, kąt, opad na godzinę, ciśnienie i nakładanie się strumieni, a nie sama nazwa modelu.

Czym jest system wynurzalny
Zraszacz wynurzalny to korpus zakopany w gruncie, z którego pod ciśnieniem wody wysuwa się wynurzana część z dyszą. Po zamknięciu zaworu wraca do środka, dzięki czemu trawnik można swobodnie kosić, a w ogrodzie nie plączą się węże. To podstawowy element systemu opisywanego w poradniku o nawadnianiu trawnika.
Zanim wybierzesz typ zraszacza, musisz znać trzy rzeczy: kształt i wielkość trawnika, ciśnienie i wydajność przyłącza wody oraz to, czy zraszacze mają podlewać także rabaty. Dopiero potem dobiera się konkretne modele. Rozstawienie i dobór robimy w projekcie nawadniania.
Zraszacze statyczne (spryskujące)
Zraszacz statyczny, zwany też sprejem, nie obraca się. Dysza tworzy wachlarz wody na wybrany kąt, na przykład ćwierć koła, pół koła lub okrąg. Zasięg jest niewielki i zwykle liczy się go w kilku metrach.
Najlepiej sprawdza się:
- na małych i średnich trawnikach,
- w pasach przy ogrodzeniu i wzdłuż ścian,
- na nieregularnych kształtach i w wąskich przejściach,
- w miejscach, gdzie woda ma nie sięgać zbyt daleko.
Spryskujące zraszacze podlewają szybko i intensywnie, czyli dają duży opad na godzinę. Dlatego czas pracy sekcji jest krótki, a przy ciężkich glinach trzeba uważać, żeby woda nie spływała po powierzchni.
Zraszacze rotacyjne (rotory)
Rotor obraca się w wybranym kącie, a strumień wody lub kilka cienkich strumieni przemiata powierzchnię. Dzięki temu zasięg jest znacznie większy, rzędu kilku do kilkunastu metrów, zależnie od dyszy i ciśnienia. Woda pada wolniej, więc opad na godzinę jest mniejszy, a czas pracy sekcji dłuższy.
Rotory dobrze działają:
- na dużych, otwartych trawnikach,
- na działkach z jednolitą nawierzchnią bez wielu zakrętów,
- tam, gdzie chcesz ograniczyć liczbę zraszaczy i zaworów,
- w miejscach, gdzie wiatr łatwo rozwiewa drobne krople.
Mniejsza liczba zraszaczy to także mniej miejsc potencjalnie wymagających serwisu nawadniania. Rotor wymaga jednak odpowiedniego ciśnienia na wejściu, bo przy zbyt niskim nie rozciąga strumienia.
Porównanie typów
| Cecha | Zraszacz statyczny | Zraszacz rotacyjny |
|---|---|---|
| Zasięg | niewielki, kilka metrów | większy, do kilkunastu metrów |
| Kształt strefy | małe, wąskie, nieregularne | duże, otwarte, regularne |
| Opad na godzinę | wysoki | niższy |
| Czas pracy sekcji | krótki | dłuższy |
| Ciśnienie | umiarkowane | wyższe, wymaga zapasu |
| Wrażliwość na wiatr | większa, krople drobne | mniejsza przy grubszym strumieniu |
Wartości są orientacyjne i zależą od modelu oraz zastosowanej dyszy. Dokładne parametry bierzemy z kart katalogowych wybranych zraszaczy, a nie z ogólnych tabel.
Dysze, kąt i zasięg
W każdym typie zraszacza wymienia się dysze, dzięki czemu jeden korpus może pracować z różnym zasięgiem i przepływem. Kąt ustawia się mechanicznie lub dyszą o stałym kącie. Najczęściej spotyka się warianty:
- ćwierć koła do narożników,
- pół koła wzdłuż prostych krawędzi,
- pełny okrąg w środku trawnika,
- wąskie dysze pasowe do ścieżek i opasek.
Ważna zasada: nie zmieniaj zasięgu tylko przez przykręcanie śruby redukcji, jeśli dysza jest zbyt duża dla strefy. Lepiej zamontować mniejszą dyszę, bo inaczej woda rozpyla się na drobne krople, które wiatr znosi na chodnik.
Opad na godzinę i nakładanie się
Opad na godzinę (w mm/h) pokazuje, ile wody trafia na powierzchnię w ciągu godziny. Zraszacze w jednej sekcji powinny mieć zbliżony opad, bo w przeciwnym razie jedna część trawnika będzie przelana, a druga przesuszona.
Kluczowe jest też nakładanie się strumieni. Zraszacz rzuca wodę najsłabiej na końcu zasięgu, więc dobrze rozmieszczone zraszacze podlewają "głowa do głowy": strumień jednego sięga do kolejnego zraszacza. Dzięki temu cała powierzchnia dostaje podobną dawkę, a nie powstają suche pasy.
Opad możesz sprawdzić prostym testem: postaw kilka płaskich pojemników na trawniku, uruchom sekcję na ustalony czas i zmierz poziom wody. Dopasowanie czasu pracy do tego pomiaru robimy przy uruchomieniu systemu, a programy ustawiamy w sterowniku nawadniania.
Wysokość wynurzenia i ciśnienie
Do trawnika najczęściej wybiera się zraszacze z podniesieniem około 10 cm. Gdy trawa jest wyższa lub wokół są byliny, strumień musi wyjść ponad roślinność, dlatego stosuje się modele wyższe. Zbyt niskie wynurzenie to jeden z częstszych powodów nierównego podlewania.
Ciśnienie i wydajność wody to parametry, od których zależy cały dobór. Zraszacz ma swój zakres pracy: poniżej minimalnego ciśnienia nie rozpyla dobrze, powyżej zamienia wodę w mgłę. W instalacji pomagają regulatory ciśnienia w zraszaczach lub na sekcji. Skąd bierze się woda i jaka jest jej wydajność, opisujemy w innych poradnikach na naszej stronie, a konkretny pomiar robimy przy wycenie.
Najczęstsze błędy
- Zbyt rzadkie rozmieszczenie zraszaczy, przez co powstają suche pasy.
- Mieszanie spreju i rotora w jednej sekcji.
- Zbyt duży zasięg dyszy, który zrasza chodnik i płot.
- Pominięcie ciśnienia przy wyborze modelu.
- Zraszacz zbyt blisko krawędzi, przez co woda ucieka w drogę.
Jak się zabrać do wyboru
Najpierw ustal kształt i wielkość trawnika, potem zmierz ciśnienie i wydajność przyłącza. Dopiero na tej podstawie dobiera się typ zraszaczy i ich rozmieszczenie. Wszystko robimy w ramach montażu nawadniania, po wykonaniu projektu. Jeśli chcesz, wyślij nam zdjęcia i plan ogrodu, a przygotujemy bezpłatną wycenę.


